सपना बन साजन आये...
निर्माता आणि निर्देशक केदार शर्मा यांनी दोन असामान्य प्रतिभेचे संगितकार हिंदी चित्रपटसृषटीला दिले. 1950 साली प्रदर्शित झालेल्या बावरे नैन मध्ये त्यांनी संगीतकार रोशन यांना संधी दिली. या चित्रपटाचे संगीत गाजले आणि प्रेक्षकांनी पण त्यांच्या संगीतावर पसंतीची मोहर उठवली. रोशन यांची संगीत कारकीर्द यानंतर बहरली आणि त्यांनी कधीच मागे वळून पाहिले नाही. केदार शर्मा यांनी दिलेले दुसरे संगीतकार म्हणजे स्नेहल भाटकर जे त्यांच्या दर्जेदार संगीताबद्दल जाणकार रसिकांना माहीत आहेत.
या दोन संगितकारांशिवय आणखी एका गुणी आणि प्रतिभावान संगितकाराला पुढे आणण्याचे श्रेय केदार शर्मा यांना जाते. हा संगीतकार म्हणजे जमाल सेन..
आपल्या २८ वर्षांच्या कारकिर्दीत जमाल सेन यांनी उण्यापुऱ्या १४ हिंदी चित्रपटांना संगीत दिले. राजस्थान मध्ये जन्मलेल्या जमाल सेन यांच्या आयुष्यातील बरीच वर्षे तिथेच व्यतित झाल्यामुळे त्यांच्या संगीताला राजस्थानी ग्रामीण संगीताचा सुगंध होता. मुंबईत आल्यावर संगीताची जाण असलेल्या केदार शर्मा यांच्या नजरेत ते भरले नसते तरंच नवल .!! ते साल होतं १९५१. दोन वर्षांपूर्वी रोशन यांना ब्रेक देणाऱ्या केदार शर्मा यांच्या आगामी शोखिया चित्रपटाची कथा आदिवासी समाज आणि प्रस्थापितांविरुद्ध त्यांचा संघर्ष यांच्यावर बेतली होती. जमाल सेन यांची आदिवासी आणि ग्रामीण संगीताची जाण माहीत असल्याने शर्मा यांनी त्यांच्या नेहमीच्या रोशन आणि भाटकर या संगितकारांना वगळून जमाल सेन यांना या चित्रपटाचे संगीत देण्याची संधी दिली. जमाल सेन यांनीही केदार शर्मा यांनी त्यांच्यावर ठेवलेला विश्वास सार्थ ठरवला. विशेषतः या चित्रपटातील लताजींनी गायलेले "सपना बन साजन आये" आणि अभिनेत्री - गायिका सुरैय्या यांचे "रातोंकी नींद छिन ली" ही गाणी अतिशय मधूर आणि मर्मस्पर्शी होती. जमाल सेन यांचे शोखीया आणि दायरा या चित्रपटांचे संगीत दर्जेदार होते. दुर्दैवाने ही यशोगाथा त्यांना पुढे चालू ठेवण्यात यश आले नाही. अपयशामुळे निराश झालेल्या जमाल सेन यांचा एकाकी अवस्थेत १२ एप्रिल १९७९ मध्ये दुर्दैवी अंत झाला.
शोखियाॅ या १९५१ सालच्या चित्रपटातील "सपना बन साजन आये" हे लताजींच्या आवाजातील नितांत सुंदर गाणं जरी पडद्यावर आदिवासी राणीच्या तोंडी असले तरी गाण्यातील शब्दांतून व्यक्त झालेल्या भावनांचा मनोरम अविष्कार राणीच्या मागे चवरी आढळणाऱ्या सुरैय्याच्या चेहऱ्यावर बघायला मिळतो. एका दृष्टीने हे गाणं तिचेच भावविश्व व्यक्त करते.
सोयी कलियाँ हँस पड़ी
झुके लाज से नैन
वीना की झंकार में
तड़पन लागे बैन
सपना बन साजन आये
हम देख देख मुसकाये
ये नैना भर आये, शरमाये
सपना बन साजन आये..
ऱ्हदयातील प्रीतीच्या निद्रिस्त कळ्यांना आता जाग आली आहे. अर्धोन्मीलित नेत्र लज्जेने जड होऊन झुकले आहेत. वीणेच्या अस्वस्थ करणाऱ्या झंकारामुळे विदग्ध झालेले मन प्रियकराच्या विरहाग्नीत तळमळतंय. अशातंच एक विहंगम स्वप्न बनून प्रियकर येतो. त्याच्या येण्याने पावसाळी नेत्रांत लज्जा उतरली आहे आणि ऱ्हदयात हर्षभरीत हास्य... सुखाचे व समाधानाचे !!
बिछ गये बादल बन कर चादर
इन्द्रधनुष पे हमने जाकर
झूले ख़ूब झुलाये
ये नैना भर आये, शरमाये
सपना बन साजन आये
स्वप्नात प्रियकराच्या सहवासात आकाशातील ढगांच्या गालीच्यावर पसरून इंद्रधनुष्याच्या झुल्यावर तिचे मन मनसोक्त हिंदोळे घेतंय.
नील गगन के सुंदर तारे
चुन लिये फूल समझ अति न्यारे
झोली में भर लाये
ये नैना भर आये, शरमाये
सपना बन साजन आये
लाख चांदण्यांची गडद निळी मखमाली रात्र हळूहळू हलकेच मदीर होत चाललीय. अशा वेळी रात्रीच्या त्या अमर्याद प्राकारात उमललेली नक्षत्रफुले वेचून ती नक्षत्रखचित झोळी त्याला अर्पण करावी असं तिला वाटतंय. पण लज्जा आडवी येत आहे आणि डोळ्यात अश्रू दाटलेत.पाहिलं तर हे निसर्ग चित्र किती सुंदर वाटतं ना? शुभ्र फुलांनी बहरलेल्या चेरीच्या वृक्षाप्रमाणं.....
मस्त पवन थी, हम थे अकेले
हिलमिल कर बरखा संग खेले
फूले नहीं समाये, हम फूले नहीं समाये
ये नैना भर आये, शरमाये
सपना बन साजन आये …
शीतल पावसाळी वाऱ्यावर लहरत येणाऱ्या पावसाच्या अविरत सरीबरोंबर बेधुंद होउन मुक्तपणे खेळताना तिच्या ऱ्हदयात आनंद मावेनासा झालाय... एक सुंदर स्वप्न बनून प्रियकर येतोय...
या गाण्याची दिना नाथ मधोक यांची शब्दरचना अतिशय आशयघन आणि अर्थवाही आहे. लताजींच्या कोवळ्या आणि मधाळ आवाजातील यमन कल्याण रागात बांधलेले हे गाणे हळुवार आलापांनी शांतपणे सुरू होते व हळुहळु बहरत जात ऐकणाऱ्याला वेगळ्याच स्वप्नील विश्वात घेऊन जाते आणि म्हणूनच संपल्यावरही मनात रुतून बसते...
@ विनय कुलकर्णी
सिंहगड रोड पुणे
No comments:
Post a Comment